ابراهيم عاملي ( موثق )
151
تفسير عاملي ( فارسي )
هيچ شخص نيست كه بر ما دوستتر است از رسول خداى و نديديم روزى كه اولش زشت و پر وحشت بود كه آن روز و آخرش نكوتر از آن روز . « وَمَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّه » 101 طبرى : عصم بمعنى منع و جلوگيرى است و اعتصام بمعنى امتناع است يعنى دين خدا را وسيله ى جلوگيرى و مستمسك خود قرار دهد « صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » 101 ابو الفتوح : يعنى ثواب يا الطافى كه راه حق را بيابد . صفيعليشاه در كتاب عرفان الحقّ ص 9 : صراط المستقيم ميان يسار و يمين است ، و خير الامور همين در هر مرتبه اى از وجود كه واقفى به همان مرتبه عارفى ، كمال در حفظ مراتب است و هر مقامى را مناسب . حافظ هم صراط المستقيم را در اين شعر بطور كنايه معرّفى كرده است : در طريقت هر چه آيد پيش سالك خير او است در صراط المستقيم اى دل كسى گمراه نيست « اتَّقُوا اللَّه حَقَّ تُقاتِه » 102 طبرى : يعنى پيوسته در اطاعت باشيد كه هرگز نافرمانى نكنيد ، و به ياد او باشيد كه فراموشش نكنيد و شكر نعمت كنيد و مبادا كه ناسپاس باشيد . ابو الفتوح نوشته است : عبد اللَّه عبّاس گفت : آن باشد كه طرفة العينى در آن عاصى نشوند . مجاهد گفت : آن باشد كه جهاد كنند در راه او حق جهاد و ملامت هيچ لائم دامن او نگيرد و حق بگويد و اگرچه بر او باشد و بر پدر و برادر و فرزندان او . زجاج گفت : آن باشد كه طاعت او بجاى آرد در آنچه بر او واجب بود و سميع و مطيع باشد اوامر او را . طبرى از قتاده و ديگران روايت كردهاند كه مردم طاقت عمل به اين آيه نداشتند اين حكم نسخ شد و بجاى آن به اين آيه مأمور شدند : « فَاتَّقُوا اللَّه مَا اسْتَطَعْتُمْ » ولى اين ادّعا را ديگران نپذيرفتهاند و اين عقيده درست نيست . تأويلات كاشانى : يعنى خدا را براى خود نگاهبان بگيرند تا بتوانيد از شرور نفسانى و لوازم ذاتى خود محفوظ بمانيد زيرا در قدرت او است كه هر تلف شده را تلافى